Plastic ligt onder vuur

06 jun 2018

Close Up Of Person Collecting Plastic Waste From Polluted Beach

“Plastic (voor eenmalig gebruik) is een bron van ergernis en moet worden verboden”. Een vaak gehoorde uitspraak. Maar wat verstaan we onder plastic?

De lange Wikipedia-pagina over plastic toont de complexiteit van het antwoord. Het wonderbaarlijke materiaal met meerdere toepassingen wordt nu slachtoffer van eigen succes. Er is te veel plastic in ons leven, in het verlengde van de lineaire economie, van “produceren-consumeren-weggooien”. Bijna dagelijks gebruiken we plastic producten voor eenmalig gebruik, of het nu gaat om rietjes, borden en bestek in fastfoodrestaurants of op recepties, vochtige doekjes, wattenstaafjes, plastic zakjes, verpakkingen, …

Sinds de jaren vijftig stijgt het gebruik van plastic voortdurend en daarmee ook de afval, waarvan de afbraak meer tijd vergt dan de productie en consumptie.

De afval komt van verschillende producten, die vaak met de beste bedoelingen werden vervaardigd, zoals plastic flessen die uit zee worden opgevist, gerecycled en hergebruikt in een fleece die in de wasmachine wordt gewassen en waardoor via het wasproduct microplastics in zee terechtkomen.

Volgens de Plastics Ocean Foundation wordt bijna de helft van het plastic dat elk jaar wordt geproduceerd slechts één keer gebruikt en vervolgens weggegooid…
Moeten we het gebruik van plastic voor eenmalig gebruik zonder enig voorbehoud veroordelen en consumenten die hun comfort verkiezen met de vinger wijzen? Moeten we ons richten op alternatieven die gouden bergen beloven?
Twee jaar geleden heb ik een gedachtewisseling op gang gebracht over het verbod op plastic zakjes voor eenmalig gebruik. Voor mij is het probleem echter complexer dan alleen het verbieden van deze zakjes.

Vorig jaar heb ik een sectoraal akkoord ondertekend met DETIC, de Belgisch-Luxemburgse vereniging van producenten en verdelers van cosmetica, om in 2019 de microplastics in hun producten te vervangen. Dit is een Europese primeur, maar het is duidelijk dat we verder moeten gaan.
De beste manier om plastic afval te vermijden is natuurlijk om ervoor te zorgen dat het gerecycled wordt. Ik heb dan ook het startsein gegeven voor een monitoring van de recyclagecentra door dertien studies te financieren om de economische en technische belemmeringen voor recyclage in kaart te brengen. De eerste met betrekking tot PMD werd in april aan de pers voorgesteld.
Op dit moment hebben twee regio’s besloten het gebruik van plastic zakjes te verbieden. Ik stel vast dat het onmiddellijke alternatief papieren zakjes voor eenmalig gebruik is, die niet noodzakelijk gerecycled moeten worden.

Als dit zo doorgaat zullen we duurzaam beheerde bossen hebben, die alleen zullen dienen om onze vuilnisbakken met papieren zakjes te vullen! Ook na recycling, hebben ze een impact hebben op het milieu.
Het is de “zakjes shift” waar ik destijds bang voor was.
Het probleem is zeer complex en vraagt om verschillende antwoorden, afhankelijk van de producten in kwestie. In sommige gevallen, met name voor medisch gebruik, is plastic voor eenmalig gebruik onvermijdelijk. In andere gevallen vereist de praktische kant ervan vergelijkbare alternatieve oplossingen, en in dit verband is het belangrijk rekening te houden met de levenscyclus van alternatieven. Bovendien, indien we willen dat de planeet bewoonbaar blijft en we verantwoordelijk zijn voor de schade die we toebrengen, weten we dat we ons gedrag moeten aanpassen. Hebben we een alternatief voor de wegwerpbeker, hebben we gedacht aan een manier om onze boodschappen te doen? Deze vragen vermenigvuldigen zich eindeloos…

Als gedragsverandering eenvoudig zou zijn, zouden de NGO’s die dat tot doel hebben er al zijn in geslaagd. En als het eenvoudig was consumenten hun gedrag bij te sturen, zouden bedrijven het ook doen.

Het antwoord ligt in een overleg met alle belanghebbenden. Uiteindelijk willen we allemaal het behoud van een gezonde planeet. Laten we ons best doen ondanks de alarmerende signalen, zoals de 6de massa-extinctie van diersoorten, de drift van een 7e plastic continent dat op termijn vis zal doden, de ontdekking van miljarden vaten olie die de noodzaak om de productie van broeikasgassen te beperken zou kunnen ondermijnen als we het Akkoord van Parijs willen respecteren, enz.

Daarom wil ik, nu de Europese Commissie op weg is naar een verbod op bepaalde producten met plastic, de verschillende spelers uitnodigen op een rondetafelconferentie om de balans op te maken van innovaties en alternatieven en samen aan een duurzamere toekomst te bouwen.
In de tussentijd sta ik volledig achter de petitie van Test-Aankoop omdat ze iedereen voor zijn verantwoordelijkheid plaatst door op te roepen tot actie.